واقعه مباهله ميان پيامبر اسلام(ص) با مسیحیان نجران، در منطقه اي حاصلخیز و آباد در عربستان كنوني شكل گرفت. مسیحیان نجران، اعرابي ثروتمند و متعصب بودند و از اين رو، نجران یک پایگاه قدرتمند مسیحیت به شمار می آمد. بخش باصفای نجران، با هفتاد دهکده تابع خود، در نقطه مرزی حجاز و یمن قرار گرفته بود. در آغاز طلوع اسلام، اینجا تنها نقطه مسیحی نشین حجاز بود که مردم آن به عللی از بت پرستی دست کشیده و به آیین مسیح علیه السلام گرویده بودند. ماجرای مباهله، نشان مى دهد كه دین اسلام، در برخورد با قدرت هاى مخالف خود، در گام نخست، تلاش مى كرد با بهره گيرى از گفتگو و مناظره و استفاده از دليل و برهان، آنها را به حق دعوت نمايد و در گام دوم، اگر معتقد به خدا بودند، آنها را به مباهله و داورى خداوند متعال مى خواند، و اگر مباهله را هم نمى پذيرفتند، در صورتى كه شرايط اسلام را قبول مى كردند، پيمان نامه سياسى امضا مى كرد. و با توجه به تفاسیر آیه مباهله، معلوم می شود که سر انجام، مباهله پیامبر(ص) با مسیحیت، به صلح و مسالمت با مسیحیان، ختم شد. بنابراين، استفاده اسلام از قدرت نظامی در ميدان جنگ، تنها براى شكستن سدهاى آگاهى و آزادى انديشه بود.
مباهله، روز جهانی اهل بیت
پیامبر اسلام(ص) بعد از اقتدار اسلام در مکه، همزمان با مکاتبه با سران حکومتهای جهان و مراکز مذهبی، نامهای به اسقف مسیحیان نجران نوشت و در آن نامه از ساکنان مسیحی نجران خواستند که دین اسلام را بپذیرند. مسیحیان تصمیم گرفتند که گروهی را به نمایندگی از خود به شهر مدینه بفرستند تا با پیامبر سخن بگویند و سخنان پیامبر اسلام، را بررسی کنند. هیئت مسیحی نجران که شامل گروهی بیش از ده نفر از بزرگان آنها بود، به مدینه آمدند. هیئت نمایندگان در مسجد مدینه با پیامبر اسلام گفتگو کردند. اما دعوت و ادله حقه پیامبر را نپذیرفتند و پس از اصرار دو طرف بر حقانیت عقاید خود، تصمیم گرفته شد که مساله از راه مباهله خاتمه یابد، از این رو قرار شد که فردای آن روز، همگی خارج از شهر مدینه، در دامنۀ صحرا برای مباهله آماده شوند. نصارای نجران چون صدق و اخلاص دلیرانه پیامبر(ص) و همراهانشان را مشاهده کردند هراسان و از عقوبت الهی بیمناک شدند و تن به مباهله ندادند و با پیامبر(ص) صلح کردند و درخواست کردند که بر دین خود باقی بمانند و جزیه بپردازند و پیامبر (ص) نیز پذیرفتند.
تواتر حدیث مباهله در منابع اهل سنت
حديث مباهله، در منابع مختلف حديثى، تفسيرى، تاريخى و كلامىِ پيروان اهل بيت و اهل سنّت، نقل شده است. از جمله در منابع حدیثی شیعی: طوسی، الأمالى، ص ۲۷۱. صدوق، الأمالى، صدوق : ص ۶۱۸. صدوق، عيون أخبار الرضا، ج ۱ ص ۸۵ . مجلسی، بحار الأنوار، ج ۲۱، ص ۲۷۷ ـ ۳۵۴ و نیز از منابع حديثى اهل سنّت كه اين حديث را نقل كرده اند، عبارت اند از : صحيح مسلم (ر.ك : ح ۳) ، سنن الترمذى (ر.ك : ح ۳) مسند ابن حنبل (ر.ك : ح ۳) و ... . و نیز از منابع تفسيرى اهل سنّت كه اين حديث را نقل كرده اند، عبارت اند از : تفسير الطبرى، ج ۳، ص ۳۰۰ . تفسير أبى الحاتم الرازى، ج ،۲ ص ۶۶۷. تفسير البحر المحيط، ج ۲، ص ۵۰۲. بنابراین، تواتر حدیث مباهله، در منابع حدیثی اهل سنت، تصریح شده است. از جمله، حاكم نيشابورى، از عالمان اهل سنت، مى گويد: وَ قَد تَواتَرتِ الأخبارُ فِى التَّفاسير عَن عَبدِ اللّهِ بنِ عَبّاسِ وَ غَيرِهِ أنَّ رَسولَ اللّهِ أخَذَ يَومَ المُباهَلَةِ بِيَدِ عَلىّ وَ حَسَنٍ وَ حُسَينٍ وَ جَعَلوا فاطِمَةَ وَراءَهُم، ثُمَّ قالَ : هؤُلاءِ أبناءُنا وَ أَنفُسُنا وَ نِساءُنا ... . (معرفة علوم الحديث، ص ۵۰). در تفاسير، اخبار و احاديث متواتر، به نقل از عبد اللّه بن عبّاس و ديگران آمده است كه در روز مباهله ، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله دست على و حسن و حسين را گرفت و فاطمه را پشت سر خود قرار دادند و سپس فرمود : اينان اند فرزندان ما و خود ما و زنان ما ... . و همین گونه است تصریح دیگر دانشمند اهل سنت که در این آیه، حضرت علی، جان و نفس پیامبر، تعبیر شده است: نَقَلَ رُواةُ السيَرِ و نَقَلَةُ الأثَرِ لَم يَختَلِفوا فيهِ : أنّ النبىَّ صلى الله عليه و آله أَخَذَ بِيَدِ الحَسَنِ وَ الحُسَينِ وَ عَلىٍّ وَ فاطِمَةَ رضى اللّه عنهم ، ثُمَّ دَعا النَّصارى الذين حاجّوهُ إلَى المُباهَلَة . (جصاص، أحكام القرآن، ج ۲، ص ۲۹۵( راويان اخبار و ناقلان آثار، به اتّفاق آورده اند كه پيامبر صلى الله عليه و آله دست حسن و حسين و على و فاطمه عليهم السلام را گرفت و سپس نصرانيان را ـ كه خواهان محاجّه با وى از طريق مباهله شده بودند ـ فرا خواند . و حتی ابن تيميّه، بنیانگذار تفکرات سلفی و وهابی در اهل سنت، نیز بر این امر، اعتراف می کند و چنین می نویسد:أمّا أخذُه صلى الله عليه و آله عليّا و فاطمةَ و الحسنَ و الحسينَ فى المباهلة فحديثٌ صحيح. (ابن تیمیه، منهاج السنّة، ج ۷، ص ۱۲۳)بنابراين، ترديد در صحّت حديث مباهله از طرف اهل سنت، يا تحريف آن ناشى از جهل و لجاج، و يا بغض نسبت خاندان اهل بیت پیامبر، است و ارزش علمى ندارد. (ر.ك: طباطبایی، الميزان فى تفسير القرآن، ج ،۳ ص ۳۷۵)
